Çocuklarda kabızlık

Kabızlık çocuklarda sık rastlanan bir şikâyettir, yaklaşık %30 oranında görülür ve doktora başvuru nedenlerinin %3-5 i kabızlıktır.

Kabızlık nedir: Normal sayılabilecek kaka yapma alışkanlığı çocuklar arasında çok farklılık gösterir. Kabızlık çocuklarda sık rastlanan bir şikâyettir, yaklaşık %30 oranında görülür ve doktora başvuru nedenlerinin %3-5 i kabızlıktır. Bu yüzden normal gibi görülerek zamanla düzelir düşüncesiyle tedavisi ertelenir. Bu hastalar, erken tedavi fırsatını kaçırırlarsa çoğunlukla kabızlığın makatta yara ve kanama, kaka tutma, kaka kaçırma, hatta büyüme gelişmede duraksama gibi komplikasyonlarla doktora getirilirler. Kaka yapma alışkanlığı hangi çocukta normal, hangisinde tedaviye ihtiyacı olduğunun belirlenmesi çok önemlidir.

Kabızlığı düşündüren şikayetler:

1. Haftada 3 ya da daha az kaka yapma

2. Tuvalet eğitimi sonrası haftada en az bir defa kaka kaçırma

3. Ağrılı ya da sert kaka yapma

4. Kaka tutma

5. Büyük çaplı kaka yapma

Hangi hastaları kabızlık dışında ele almak gerekir:Doğumdan hemen sonra erken zamanda başlayan kakayı yapamama, beraberinde karında şişlik, ateş ve kusma şikayeti olan hastaları kabız olarak değil de, barsak tıkanıklığı yapan ya da makat bölgesinde daralma yapan başka hastalıklar yönüyle incelemek gerekir. Doğumdan sonra ilk kakanın ne zaman yapıldığı önemlidir, 2 günden sonra yapan ve ilk günlerde başlayıp artarak devam eden kabız çocuklarda Hirschsprung (barsak duvarına ganglion hücresi yok) gibi barsak hastalıları yönünden mutlaka araştırılmalıdır.

Kabızlık neden tedavi edilmelidir:Eğer zamanında etkili bir tedavi yapılmazsa, problem katlanarak büyür, kaka kalın barsakta durduğu süre boyunca su kaybeder ve miktarı artarak sertleşir. Böylece çocuğun kaka yapması daha da zorlaşır yani sıkıntı kartopu gibi büyüyerek devam eder. Daha sonra neden olduğu komplikasyonlarla tedavisi hem uzun, hem de çok zor hale gelir. Bu yüzden hastalığın kronikleşmeden tedavisi önemlidir.

Kabızlık ne tür komplikasyonlara neden olur:kabızlık erken dönemde makatta çatlaklara (anal fissür) ve buna bağlı rektal kanama, karın ağrısı, iştahsızlık, mesaneye baskı sonucu idrar kaçırma, kaka kaçırma nedeni olabilir. Geç dönemde ise büyüme gelişme geriliğine, psikolojik bozukluklara, hatta çok aşırı barsak genişlemesi düzelmediğinde bu kısmın çıkarılması şeklinde cerrahi işleme de ihtiyaç duyulabilir.

Kabızlığı başlatan nedenler nelerdir: Kabız hastalarda organik hastalıkları hariç tutarsak başlangıç çok çeşitli nedenlerle olabilir. Küçük çocuklarda, yeterince anne sütü alamama ve mama ile beslenme, ek gıdaya başlama, anüs çevresi pişik ve abse gelişmesi, geçirilen enfeksiyonlar kabızlık nedeni olabilir. Daha büyük çocuklarda ise oyuna dalıp kaka tutma, okulda veya kreşte kakasını yapamama, kuru ve lifsiz gıda tüketimi nedenler arasındadır.

Kabızlık şikayeti olan hastaya yaklaşım nasıldır:yukarıdaki şikayetlerle gelen hastanın kaka yapma hikayesi alındıktan sonra karın muayenesi ile sert kaka olup olmadığına bakılır, anal bölgeye bakılır ve anüsün yerleşimi normal mi bakılır, öne doğru yerleşik anüs (ektopik) gözden kaçmış olabilir, anüs darlığı var mı incelenir, anüste çatlak olup olmadığına bakılır. Daha sonra direkt karın grafisi ile hem kuyruk sokumu bölgesi, hem de barsakların doluluk ve sert kaka miktarı değerlendirilebilir.

Kabızlık tedavisi nelerden oluşur:Kabızlık tedavisi, özellikle kronik hastalarda uzun sürer ve sabırlı olmayı gerektirir. Tedavi, kolondaki sert kakanın boşaltılması (lavman), kakanın yumuşak kıvamda yapılmasının sağlanması (laksatifler), anüs bölgesindeki çatlakların veya pişiklerin tedavi edilmesi, diyetinin düzenlenmesi ve büyük çocuklarda tuvalet eğitiminin verilmesi şeklindedir. Oldukça karmaşık gibi görünen tedavi sürecinde aksama veya yetersiz yapılması hastalığın kronikleşmesindeki en önemli nedenlerdendir.

Hangi hastalarda cerrahi hastalık ön planda düşünülür:kaka yapma güçlüğü doğumdan kısa süre sonra başlamış ve çeşitli tedavilere rağmen sürekli devam etmişse bu hastalarda barsak hareketlerini sağlayan sinir sisteminin hastalıkları olan hirschsprung ve benzeri hastalıklar veya anüs yapısı ve yerleşimi ile ilgili hastalıkların görülme ihtimali daha yüksektir. Bunlarda anüsten verilen kontrast madde ile kalın barsağın filmi çekilir, daha sonra rektal biyopsi yani genel anestezi altında rektum arka duvarından parça alınarak patolojide sinir yapısı incelenir.

Her kabızlık tamamen düzelir mi:Ne yazık ki her kabız hastası normal kaka yapma ritmine ulaşamayabilir. Çünkü kabızlığa neden olabilecek ve tedavisi gerçekten çok zor olan pek çok hastalık vardır. Özellikle anne-babada da kabızlık varsa çocuklar da bu sıkıntıyı çekebilmektedir. Bu hastaların bir kısmı büyüdükçe pelvik kaslar ve karın içi basıncını iyi kullanarak kaka yapmayı daha düzenli hale getirebilir. Ancak bunların iyi takip edilerek, tanı ve tedavi konusunda gerçekten her şeyin yapıldığından emin olmak gerekir.